हेटौंडा – लाखौँ नेपालीहरु अध्ययन र रोजगारीका लागि जापान पुगेका छन् । उनीहरुको प्रमुख उद्देश्य नै पैसा कमाउने हो । त्यो जापानी चम्किला येन नोट(पैसा) आर्जन गर्न जति लामो यात्रा गर्नुपर्छ, त्यो येन नोट बन्ने कच्र्चा पदार्थले पनि त्यति लामो यात्रा गर्छ । भन्नुको तात्पर्य जापानी येन नोट बनाउन नेपालबाटै कच्चा पदार्थ निर्यात हुन्छ ।
सन् १९९० मा जापानी सरकारका लागि कागज उत्पादन गर्ने कम्पनी कानपाउका नेपालमा इनार खन्न नेपाल आएको थियो । झट्ट हेर्दा पहेलो लालीगुराँस जस्तो देखिने फूलको रुख र पात पनि लालगुराँसकै छ । यस रुखबाट कागज बनाउन सकिन्छ भन्ने कानपाउका प्रतिनिधिले पत्ता लगाएका थिए । उनीहरुले त्यही बेला नै नेपाली किसानलाई त्यसको खेती र संरक्षण कसरी गर्ने ? बारे सिकाए । सुरुमा थोरै मात्रामा उत्पादन र निर्यात गरिएको थियो । अहिले पनि उत्पादन र निर्यात भइरहेको छ ।
त्यो फूलको भिब्रान्ट ‘एल्लो फ्याउरिङ’ अंग्रेजी नाम दिइएको छ । प्रत्येक वसन्तमा, पहाडहरु पहेँलो रंगमा झर्छन्–मित्सुमाता बोटका फूलहरु, जसलाई आर्गेली वा पेपरबस पनि भनिन्छ । यो फूल नेपालको उच्चपहाडी र हिमाली भूभागमा पाइन्छ । नेपालीमा नाम भने प्रष्ट हुन बाँकी छ । हाल यसको खेती इलामको उच्चपहाडी भेगमा हुने गरेको पाइन्छ । यसको बोक्रामा लामो, बलियो फाइबर बन्छ । जुन पातलो तर, टिकाउ कागज बनाउनका लागि उपयुक्त मानिन्छ ।
यसलाई किसानहरुले गर्मीको सुरुमा बिरुवा लगाउँछन् । शरद ऋतुमा हाँगाहरु काट्छन् । त्यसपछि छालालाई स्टीमिङ, छाल हटाउने, धुने र सुकाउने प्रक्रियाबाट धेरै महिना खर्च गर्छन् । जब कच्चा कागज जाडोमा तयार हुन्छ । यो काठमाडौं पठाइन्छ र पश्चिम भारतीय सहर कोलकाता बन्दरगाह हुँदै योकोहामा, जापानमा जहाजबाट पठाइन्छ ।
यसलाई जापान लगेर जाँचपछि, कागजलाई अझै प्रशोधन गरिन्छ । मुद्रित गरिन्छ, र नजिकैको ओडवारा सहरमा रहेको राष्ट्रिय मुद्रण ब्युरोमा नगदमा काटिन्छ । ‘मलाई साँच्चै लाग्छ कि नेपालले जापानको अर्थतन्त्रमा योगदान पु¥याएको छ, किनकि नगद जापानी अर्थतन्त्रमा आधारभूत छ,’ कानपाउका अध्यक्ष तादाशी मात्सुबाराले भने, ‘नेपाल नभए जापान चल्दैन’ ।
कति कमाई हुन्छ ?
कानपाउसँग उनीहरुको साझेदार गाउँहरुको औसत आम्दानीको तथ्याङ्क छैन, मत्सुबाराले भने– ‘तर, उसले त्यो उचाइमा अन्य प्रमुख कृषि उत्पादनको कमीलाई ध्यानमा राखेर प्रत्येक घरले १०,००० येन (लगभग ४६२ डलर) भन्दा कम कमाउने अनुमान गरेको छ ।
इलामबाट पेपरबुसको पछिल्लो बाली जापानलाई १८०,००० येन (लगभग १,११४ अमेरिकी डलर) भन्दा बढीमा बेचिएको थियो । यसको अर्थ जिल्लाभित्र सहभागी छ जना कृषक समूहका प्रत्येकले करिब ३०,००० येन (१८५ डलर) राजस्व प्राप्त गरेको मत्सुबाराले बताए ।
सीएनएनले मात्सुबाराको दाबीलाई स्वतन्त्र रुपमा प्रमाणित गर्न सकेन । ‘सुरुमा यो गतिविधि नेपाललाई जापानी सहयोगको बारेमा थियो । अब, मलाई लाग्छ यो फरक छ ‘नेपाली जनताले जापानलाई सहयोग गर्न कडा परिश्रम गरिरहेका छन्,’ उनले भने ।
निर्यातसँगै आय बढाउने अवसर
मात्सुबारका अनुसार यसलाई पहिले जापानमै उत्पादन गरिन्थ्यो । तर, उत्पादन वर्षौंदेखि क्रमशः घट्दै गएको छ । नेपालले यसको उत्पादन बढाएर निर्यात गर्न सक्यो भने किसानले राम्रो आम्दानी गर्न सक्थे ।
यो ग्रामीण क्षेत्रमा भएको जापानमा यसलाई कठिन कामको रुपमा लिन्छन् । मानिसहरु कामको खोजीमा ग्रामीण क्षेत्रबाट ठूला सहरहरु, जस्तै टोकियो, ओसाका सर्ने क्रम बढ्दैछ । ‘वास्तविकता भनेको कागजका बोट उत्पादन गर्ने किसानहरुको संख्या कम हुँदै गएको छ,’ मात्सुबारा भन्छन् । (सिएनएनको सहयोगमा तयार पारिएको)
